Ngành sản xuất đường sử dụng lượng lớn nước trong các công đoạn rửa mía, băm ép, làm trong, cô đặc, kết tinh và vệ sinh thiết bị. Nước thải phát sinh có thể chứa đường thất thoát, chất hữu cơ hòa tan, bã mía, cặn lơ lửng và hóa chất vệ sinh. Đặc biệt, tải lượng ô nhiễm thường biến động theo công suất và mùa vụ. Vì vậy, xử lý nước thải mía đường không chỉ cần lựa chọn công nghệ phù hợp mà còn phải kiểm soát sự ổn định của hệ thống sinh học trong suốt quá trình sản xuất.
Đặc điểm nước thải mía đường và những thách thức trong xử lý
Nước thải từ công đoạn băm, ép và rửa mía có thể chứa đường thất thoát, bã mía, đất cát và các chất hữu cơ dễ phân hủy. Dòng thải từ làm trong, cô đặc, kết tinh và vệ sinh thiết bị có thành phần khác nhau tùy công nghệ. Ngoài ra, nước làm mát, dầu mỡ từ thiết bị và hóa chất vệ sinh cũng có thể đi vào hệ thống. Do đó, cần phân loại nguồn thải và đánh giá từng dòng trước khi đưa ra phương án xử lý nước thải mía đường.
Các chỉ tiêu cần theo dõi gồm lưu lượng, pH, COD, BOD₅, TSS, tổng nitơ và tổng photpho. Đường và các hợp chất hữu cơ dễ phân hủy có thể khiến COD/BOD tăng nhanh, trong khi bã mía và cặn nguyên liệu làm tăng TSS. Khi nhiều dòng thải được xả đồng thời, tải lượng hữu cơ có thể tăng đột ngột. Đây là nguyên nhân khiến hệ sinh học dễ bị quá tải nếu bể điều hòa và công đoạn tiền xử lý không được vận hành phù hợp.
Một thách thức khác là sự thay đổi tải lượng theo mùa vụ và ca sản xuất. Khi nhà máy tăng công suất, lượng nước thải và nồng độ ô nhiễm có thể thay đổi nhanh hơn khả năng thích nghi của sinh khối. Dòng thải có pH bất lợi hoặc hóa chất vệ sinh có khả năng ức chế vi sinh cũng cần được kiểm soát. Vì vậy, xử lý nước thải mía đường phải bắt đầu từ việc kiểm soát đầu nguồn, điều hòa lưu lượng và tải lượng trước khi tăng cường vi sinh.

Quy trình xử lý nước thải mía đường bằng công nghệ sinh học
Một quy trình tham khảo có thể gồm song chắn rác, tách cặn, bể điều hòa, điều chỉnh pH khi cần, xử lý kỵ khí, xử lý hiếu khí, lắng sinh học và công đoạn hoàn thiện. Song chắn rác và thiết bị tách cặn giúp loại bỏ bã mía, đất cát và chất rắn có kích thước lớn. Bể điều hòa giúp giảm dao động lưu lượng và nồng độ, tạo điều kiện ổn định cho công đoạn sinh học phía sau. Không phải mọi nhà máy đều cần cùng một chuỗi công nghệ; thiết kế phải dựa trên kết quả khảo sát và yêu cầu xả thải.
Đối với dòng thải có tải lượng hữu cơ dễ phân hủy cao, công đoạn kỵ khí như UASB hoặc hầm Biogas có thể được xem xét để giảm tải COD trước khi chuyển sang hiếu khí. Quá trình này có thể tạo khí sinh học, nhưng cần kiểm soát pH, độ kiềm, nhiệt độ, tải trọng hữu cơ và tình trạng sinh khối. Nếu tải lượng tăng đột ngột hoặc pH giảm, quá trình kỵ khí có thể mất ổn định. Khi đó, cần kiểm tra nguyên nhân và điều chỉnh tải trước khi bổ sung vi sinh.
Sau công đoạn kỵ khí, bể hiếu khí như Aerotank hoặc công nghệ sinh học phù hợp khác tiếp tục xử lý phần hữu cơ còn lại. Người vận hành cần theo dõi DO, pH, MLSS, khả năng lắng bùn và COD/BOD đầu ra. Nếu cần xử lý nitơ, phải đánh giá thêm amoni, tổng nitơ, độ kiềm và điều kiện thiếu khí – hiếu khí. Xử lý nước thải mía đường hiệu quả phụ thuộc vào sự phối hợp giữa tiền xử lý, kỵ khí, hiếu khí và kiểm soát vận hành, không chỉ phụ thuộc vào một chế phẩm.

Ứng dụng vi sinh FUGREEN trong hệ thống xử lý nước thải mía đường
FUGREEN AN5 là chế phẩm vi sinh được định hướng cho công đoạn kỵ khí, hỗ trợ tăng cường sinh khối và phân hủy các hợp chất hữu cơ trong hệ thống phù hợp. Tại UASB hoặc hầm Biogas, sản phẩm có thể được cân nhắc khi cần hỗ trợ quá trình phân hủy hữu cơ và sinh khí. Tuy nhiên, việc sử dụng cần căn cứ vào tải lượng, pH, độ kiềm, nhiệt độ và tình trạng sinh khối; không thể thay thế việc kiểm soát sốc tải hoặc khắc phục thiết kế và vận hành bất hợp lý.
FUGREEN MIC305 là chế phẩm vi sinh hiếu khí, được giới thiệu cho nhiều hệ thống xử lý nước thải công nghiệp, trong đó có ngành mía đường. Sản phẩm hỗ trợ phân hủy các nhóm chất hữu cơ như tinh bột, protein và một số hợp chất khác, góp phần giảm BOD, COD và TSS trong điều kiện sinh học phù hợp. FUGREEN MIC305 có thể được cân nhắc cho bể Aerotank hoặc công đoạn hiếu khí khi cần tăng cường hoạt tính sinh học. Sản phẩm không thay thế cấp khí, kiểm soát pH, dinh dưỡng và quản lý bùn.
Trước khi bổ sung vi sinh, cần ghi nhận dữ liệu nền gồm lưu lượng, COD/BOD đầu vào – đầu ra, pH, DO, MLSS và tình trạng bùn. Xác định mục tiêu sử dụng là khởi động, phục hồi sinh khối hay tăng cường xử lý khi tải lượng biến động. Thực hiện theo hướng dẫn sản phẩm và điều kiện thực tế của nhà máy; sau đó so sánh kết quả trước và sau trong điều kiện vận hành tương đương. Đây là cơ sở để đánh giá hiệu quả thay vì chỉ dựa vào cảm quan hoặc tăng liều theo kinh nghiệm.

Cách khắc phục sự cố COD cao và hệ thống sinh học mất ổn định
Khi COD đầu ra tăng, trước hết cần kiểm tra COD đầu vào, lưu lượng và tải lượng theo ngày để xác định hệ thống có đang bị sốc tải hay không. Nếu COD đầu vào tăng đột ngột, rà soát lượng đường thất thoát, chế độ vệ sinh, dòng thải đậm đặc và hiệu quả điều hòa. Nếu COD đầu vào ổn định nhưng đầu ra tăng, kiểm tra pH, DO, tình trạng sinh khối, khả năng lắng bùn và dấu hiệu hóa chất gây ức chế. Không nên chỉ bổ sung vi sinh khi chưa xác định được nguyên nhân.
Nếu bể hiếu khí xuất hiện bọt bất thường, bùn nổi hoặc lắng kém, cần kiểm tra DO, MLSS, tải trọng hữu cơ, tuần hoàn bùn và đặc tính bùn. Nếu bể kỵ khí giảm sinh khí hoặc có dấu hiệu axit hóa, kiểm tra pH, độ kiềm, tải trọng và sự biến động dòng vào. Việc điều chỉnh tải lượng, kiểm soát pH và khắc phục nguyên nhân đầu nguồn cần được ưu tiên trước khi quyết định tăng cường chế phẩm.
Để tối ưu xử lý nước thải mía đường, nhà máy nên duy trì nhật ký vận hành, lấy mẫu theo ca và theo dõi các chỉ tiêu quan trọng trong suốt mùa vụ. Sơ đồ công nghệ, lưu lượng trung bình – cực đại, kết quả COD/BOD/TSS, pH, DO và MLSS là dữ liệu cần thiết để đánh giá đúng điểm nghẽn. FUGREEN có thể tư vấn lựa chọn AN5 cho công đoạn kỵ khí hoặc FUGREEN MIC305 cho công đoạn hiếu khí khi điều kiện hệ thống phù hợp. Liên hệ FUGREEN để trao đổi giải pháp dựa trên dữ liệu thực tế của nhà máy.
Thông tin liên hệ chi tiết:
- CÔNG TY TNHH MÔI TRƯỜNG FUGREEN
- Mã số thuế: 0317704005
- Địa chỉ: 52/12/43/1 Đường Vườn Lài, Khu Phố 1, P. An Phú Đông, TP Hồ Chí Minh
- VPĐD: Số 43 đường số 1, Kp. Bình Đường 2, P. Dĩ An, TP. Hồ Chí Minh
- SĐT: 1900 561 504
- Email: info@fugreen.com.vn
